Pedal Punditry #25 | Oorlogszuchtige staten, olieconcerns en gokbedrijven: waarom geld in de wielersport uit controversiële bronnen komt

In het wielrennen valt ernstig te beargumenteren dat de topploegen, meer dan ooit, worden gefinancierd door controversiële entiteiten. Veel topteams in de sport draaien op geld van petro-staten zoals UAE Team Emirates - XRG; miljardenoliebedrijven zoals INEOS Grenadiers; oorlogvoerende staten zoals voorheen Israel - Premier Tech; en gokbedrijven zoals het aanstormende Unibet Rose Rocket. We duiken diep in de vraag waarom de sport steeds nauwer verweven raakt met dit soort financiers.

De olifant in de kamer: Israel - Premier Tech. Ja, de ploeg is inmiddels opgeheven – al leeft ze voort in de nieuw gedoopte NSN Cycling Team. Toch had het profpeloton tien jaar lang een Israëlische vlag zichtbaar in zijn midden, en velen stelden dat dit een schoolvoorbeeld van sportswashing was. Van 2015 tot 2021 was de titelpartner enkel de staat Israël. Van 2021 tot 2025 kwam daar het Canadese afval- en waterbedrijf Premier Tech bij.

Laten we niet naïef zijn: de aanwezigheid van een team dat primair gefinancierd werd door de staat Israël is in de wielerwereld nooit genegeerd, maar in 2025 kreeg dit een heel nieuwe dimensie.

De staat Israël werd opgericht in 1948 en is sindsdien in conflict met de Palestijnse staat. Door de decennia heen zijn de landonteigeningen steeds omvangrijker geworden. De Westelijke Jordaanoever staat gaandeweg onder steeds zwaardere Israëlische bezetting, met nieuwe nederzettingen die zelfs in 12.2025 onverminderd blijven groeien. Ondertussen is de Gazastrook, het grootste aaneengesloten gebied met een louter Palestijnse bevolking, sinds 10.2023 onderworpen aan wat bijna unaniem als genocide is bestempeld.

Op 07.10 vond een aanval van door Hamas geleide groepen plaats waarbij circa 1.200 mensen in Israël omkwamen. Sindsdien zijn steden als Gaza, Khan Yunis en Rafah met de grond gelijk gemaakt. Terwijl de systematische verwoesting van de hoofdnederzettingen in de Gazastrook doorging, voerde Israël ook meerdere aanvallen uit op buitenlands grondgebied in Iran, Libanon en Syrië – met gebiedsbezetting en behoud in de laatste twee.

De herhaalde grondinvasies in Gaza, maar bovenal de constante bombardementen, hebben meer dan 70.000 mensen in het gebied gedood. Tientallen duizenden anderen zouden indirect zijn overleden door honger, vernietiging van zorgvoorzieningen en gebrek aan water en sanitatie. Het overgrote deel van de doden viel onder burgers, met een huiveringwekkend aandeel vrouwen en kinderen. Honderden journalisten en hulpverleners kwamen eveneens om.

Het afsluiten van de grenzen en het weren van humanitaire hulp leidde tot nog meer woede internationaal. De publieke verontwaardiging was begrijpelijk, escaleerde verder en bereikte nieuwe hoogten tot in 10.2025, toen een staakt-het-vuren werd overeengekomen. Israël heeft dit bestand sindsdien herhaaldelijk geschonden, al zijn de internationale spanningen de afgelopen maanden afgenomen.

En dan wielrennen; Israel - Premier Tech werd direct gesponsord door de staat Israël, en eigenaar-miljardair Sylvan Adams had een uitgesproken pro-Israëlstandpunt en nauwe banden met premier Benjamin Netanyahu – tegen wie het Internationaal Strafhof een arrestatiebevel heeft uitgevaardigd – en liet zich geregeld controversieel uit. Toen de ploeg eind 2022 onvoldoende punten had voor behoud van de WorldTour-licentie, dreigde Adams de UCI aan te klagen.

“Om onze ploeg en de andere teams te bedreigen met degradatie is gewoon zo schadelijk, en ik zie het nut er niet van,” zei hij destijds. “Degradatie is de dood,” stelde hij. Hij spande geen zaak aan tegen de UCI, omdat daar geen grond voor was. De ploeg stierf evenmin – althans niet om sportieve redenen, maar om politieke, waarin Adams grote verantwoordelijkheid droeg.

Het uitblijven van krachtig optreden van de meeste landen tegen Israëls agressieve en eindeloze koers tegenover Palestina zorgde voor grote onrust. Zich machteloos voelend, gingen mensen wereldwijd de straat op om een einde aan de oorlog of ten minste een wapenstilstand te eisen. In augustus en begin september 2025 was die er nog niet. En bij de Vuelta a España trokken velen de straat op om te protesteren tegen de aanwezigheid van de ploeg in de koers. Voor velen diende de ploeg als instrument voor sportswashing door de Israëlische staat, een propagandamiddel om het imago van het land te polijsten. De Giro d’Italia 2018 startte in Israël, mede door de invloed van Adams en de ploeg, destijds al een besluit dat veel kritiek kreeg in de wielerwereld.

Terug naar 09.2025: de protesten troffen andere renners vaker dan IPT, met etappes die tijdens koers werden geneutraliseerd of ingekort; en valpartijen veroorzaakt door demonstranten die de weg op renden. Dit gebeurde eerder in de Giro d’Italia en de Tour de France, maar escaleerde tot ongekende hoogte op de Vuelta. Simone Pettili (Intermarché - Wanty), een van de slachtoffers, smeekte op sociale media om een einde aan de acties die renners in gevaar brachten: “Als dit zo doorgaat is onze veiligheid niet meer gegarandeerd en voelen we ons bedreigd! We willen alleen koersen! Alsjeblieft.”

Het eerste incident was in rit 5, waar de ploeg tijdens de ploegentijdrit tot stilstand werd gedwongen; feitelijk het enige protest dat de ploeg zelf direct trof. Het was wel het meest in het oog springende incident.

Daarna sprak ook Netanyahu zich kort uit over de situatie van de ploeg in de Vuelta: “Geweldig werk van Sylvan en Israëls wielerploeg door niet te zwichten voor haat en intimidatie. Jullie maken Israël trots!” Dit olie op het vuur verbond de ploeg nog sterker met Israëls handelen.

De vraag of de ploeg mocht doorrijden bleef de hele Vuelta actueel. Sylvan Adams hield hardnekkig vast aan zijn standpunt: “De regio (Baskenland, red.) staat bekend als bolwerk van extreemlinkse activisten en separatisten die graag protesteren,” zei hij nadat rit 11 naar Bilbao werd geneutraliseerd. Ploegleider Óscar Guerrero probeerde de renners te beschermen en riep op het peloton niet aan te vallen: “We hebben het zwaar, ze schelden ons uit, vallen ons verbaal aan... De renners zijn bang.” Adams’ toon wakkerde de protesten verder aan.

In rit 5 werd de ploeg geblokkeerd tijdens de ploegentijdrit; in rit 11 renden demonstranten de eindsprint op en werd de finale geneutraliseerd zonder finish; rit 16 naar Castro de Herville werd ingekort en eindigde aan de voet van de slotklim; de tijdrit in rit 18 in Valladolid werd gehalveerd; en rit 21 werd volledig geschrapt toen duizenden de hekken in Madrid forceerden en de koers eindigde aan de rand van de hoofdstad. In meerdere ritten waren er incidenten met valpartijen en blokkades. Beelden van Jonas Vingegaard, starend in de verte op de ploegauto van Visma na het uitroepen van zijn eindzege, zullen niet snel verdwijnen – net als Visma’s ‘geïmproviseerde’ podiumceremonie in het teamhotel.

Na de Vuelta dwongen diverse organisatoren Israel - Premier Tech praktisch om niet te starten in hun koersen, omdat protesten en blokkades te verwachten waren bij Italiaanse najaarsklassiekers. Details werden niet publiek, maar de ploeg koerste niet. Na het seizoen werd aangekondigd dat Israël als sponsor uitstapte, terwijl titelsponsor Premier Tech en de fietsleverancier eerst dreigden en later besloten de banden te verbreken vanwege het onmiskenbare imago – ondanks een lopende rebranding.

De licentie van de ploeg werd overgenomen door een nieuwe entiteit en heet nu NSN Cycling Team. De meeste renners en staf bleven aan boord. Hoewel Sylvan Adams aanvankelijk betrokken bleef en niemand dat verband ontkende in de beginfase, zei Guerrero later dat het om een tijdelijke begeleidende rol ging, om de nieuwe eigenaars te ondersteunen.

De verwevenheid van wielrennen met politieke machthebbers neemt de laatste jaren verder toe, en de Rwanda World Championships waren daar een duidelijk voorbeeld van. Het WK in hoofdstad Kigali gaf het Afrikaanse wielrennen een broodnodige impuls, maar de gebeurtenis werd omgeven door politiek beladen controverse. Twee kwesties sprongen eruit:

VRT-journalist Stijn Vercruysse werd simpelweg geweigerd om naar Rwanda te vliegen en er te werken tijdens het WK. Vrijwel zeker omdat hij eerder kritisch was over het autoritaire regime van het Oost-Afrikaanse land, werd hij op de luchthaven direct voor vertrek geweerd, ondanks volledige accreditatie en toestemming.

Rwanda is bij uitstek een autoritaire staat, met president Paul Kagame die het land sinds 2000 in zijn greep houdt (en in 2024 de presidentsverkiezingen met 99% “won”). Hij wordt in verband gebracht met een reeks gedocumenteerde gevallen van onderdrukking van oppositie, moord en vervolging van tegenstanders, en beperkte persvrijheid. Er is overweldigend bewijs dat Rwanda de belangrijkste sponsor is van de M23-rebellengroep, die sinds 03.2022 terrein verovert in de Democratische Republiek Congo en meer dan 2,5 miljoen mensen op de vlucht joeg, met duizenden doden. Hierdoor rezen zelfs twijfels of de Tour du Rwanda veilig kon doorgaan, aangezien sommige etappes op enkele tientallen kilometers van een actief oorlogsgebied lagen.

Dit zijn uiterst ernstige zorgen die een schaduw wierpen over het WK, dat eerder in het jaar zelfs op losse schroeven leek te staan. Maar dat leek UCI-voorzitter David Lappartient weinig te deren. In februari bevraagd door Cyclingnews gaf hij geen inhoudelijk antwoord. Eerder had het Britse medium de UCI benaderd over het risico op afgelasting; toen luidde het antwoord dat de UCI hoopte op “een snelle en vreedzame oplossing van de situatie.”

De UCI en Lappartient hielden officieel een neutrale positie. Aan het einde van het WK leek dat niet meer het geval, want Lappartient reikte persoonlijk een eremedaille uit aan de dictator voor het organiseren van het evenement, terwijl Kagame hem op X een vriend noemde. In 05.2025 leek een staakt-het-vuren bereikt, maar het laaide in 12.2025 weer op en houdt nu aan.

Het idee dat Lappartient politiek neutraal is, houdt geen stand. Enkele maanden geleden steunde hij publiekelijk oud-president Nicolas Sarkozy, nadat die tot vijf jaar cel was veroordeeld wegens corruptie – de eerste Franse president sinds WOII.

“De UCI is een schoolvoorbeeld van zwak bestuur, ze moreel flexibel noemen is misschien nog te mild,” stelde Benji Naesen tegenover CyclingUpToDate.

Saoedi-Arabië vergroot de laatste jaren stap voor stap zijn aanwezigheid, met de AlUla Tour en de sponsoring van Team Jayco AlUla, al is dat nog klein bier. Zeker vergeleken met de meer dan €200 miljoen salaris die voetballer Cristiano Ronaldo naar verluidt jaarlijks verdient bij Al-Nassr, deels staatsgesteund. De wielerinvesteringen zijn voorlopig slechts wisselgeld voor de Golfstaat.

Bahrain - Victorious is het tweede grote voorbeeld, met Bahrein als belangrijkste geldschieter sinds 2016. Aan de absolute top is de invloed nog niet allesoverheersend. Dat ligt anders bij UAE Team Emirates - XRG, eveneens opgericht in 2017 en voortgekomen uit de Lampre-structuur.

UAE begon als middenmoter in de WorldTour, maar alles veranderde in 2019 met de komst van Tadej Pogacar. De Sloveen werd de gamechanger: Tourwinnaar in 2020 en 2021. Zijn succes katapulteerde de ploeg naar de top, en de collectieve prestaties groeiden mee. Het oplopende budget werd zichtbaar in grotere namen en het aantrekken van toptalenten, jaar na jaar. Breed wordt aangenomen dat UAE Team Emirates - XRG anno 2025 het grootste budget heeft, met enkel INEOS Grenadiers in de buurt, ruim boven de €50 miljoen per seizoen.

In kwaliteit is er weinig vergelijking: Pogacar wint grote rondes, monumenten en hoofdprijzen; jaarlijks tekenen nieuwe wereldtoptalenten; en tweede kopmannen als João Almeida en Isaac del Toro behoren zelf tot de besten. De ploeg was de afgelopen twee seizoenen niet te kloppen qua UCI-punten; Pogacar deed dat individueel; en met 97 zeges dit jaar werd een nieuw record gezet, boven de 85 van HTC - Columbia in 2009.

De ploeg bereikt hoogten die eerder onhaalbaar leken. Maar de VAE is niet vrij van geopolitieke dossiers. Hoewel de ploeg zelden direct wordt aangesproken op de politieke rol van het land, is er jarenlange kritiek op het uitdelen van Emirati vlaggen op grote podia, bijvoorbeeld in de Tour de France, en het “UAE”-gezang. De sportswashing-claim heeft een stevige basis bij de meest dominante ploeg van het decennium.

De laatste maanden dook dit onderwerp ook op sociale media op. De spotlights die eerder op Israel - Premier Tech stonden, schoven in mindere mate richting UAE Team Emirates - XRG. Ook dit is een door de staat gesteunde ploeg, en die staat is betrokken bij een andere oorlog in Afrika.

Net als in het Israëlisch-Palestijnse conflict, waar Amerikaanse en Europese wapens tegen Gaza werden ingezet, leidt de betrokkenheid van de VAE in Soedan tot vernietiging en doden. De levering van wapens en middelen aan de Rapid Support Forces (RSF) speelt een hoofdrol in wat eveneens breed als genocide wordt bestempeld. Sinds 04.2023 zijn meer dan 150.000 mensen gedood; naar schatting zo’n dozijn miljoen sloegen op de vlucht. De inname en massamoord op burgers in El-Fasher in 10.2025 is extra zorgwekkend, met schattingen rond 10.000 doden. Het land kent massale honger en een vluchtelingencrisis door meerdere conflicten.

Het geld achter UAE Team Emirates - XRG verschilt in aard niet van dat achter de ploeg met het tweede budget in het peloton. Alleen komt INEOS Grenadiers niet van een petro-staat, maar van een petro-gigant. INEOS is een Brits chemiebedrijf, dat in eigen woorden een ‘significante speler is in olie en gas’.

Op zichzelf is er geen per definitie moreel bezwaar tegen sponsoring door een private oliegigant, maar het legt een ander probleem bloot: de financierbaarheid van een topploeg. Wielrennen is sponsorafhankelijk: ploegen hebben geld van bedrijven of staten nodig om renners, staf en operatie te betalen. Concurreren met de financiële slagkracht van een onderneming met circa €55 miljard jaaromzet is voor de meeste geïnteresseerde partijen onmogelijk.

Waarom is dat een probleem? Sportief creëert het een dynamiek waarin de sterkste ploegen sterker worden en de subtoppers… nog bescheidener. Niet ideaal.

Moreel gaat het om bedrijven die fors bijdragen aan klimaatverandering en inzetten op uitbreiding van fossiele brandstoffen. Niet zelden spelen dit soort concerns een grote rol in politieke lobby, zeker in landen waar olieproductie en -verkoop economisch zwaar wegen – waarvan er meerdere in de WorldTour vertegenwoordigd zijn.

Journalist Daniel Friebe onderschrijft dit: “De budgetten zijn de laatste 15 à 20 jaar enorm gestegen. Daardoor is de sport buiten bereik geraakt van kleine en middelgrote bedrijven. [...] Hun druk is onmiskenbaar. De investering in sportwetenschap is zeer groot in het wielrennen. Maar dat is alleen gebeurd omdat er partijen waren die het wilden en konden betalen.”

De Britse ploeg heeft nu INEOS als enige titelsponsor, maar in 2027 komt daar… TotalEnergies bij: een Franse ‘energie- en petroleummaatschappij’. Twee oliegiganten die samen een ploeg financieren die tien jaar geleden aan de top stond en nu de weg terug zoekt. Niet uniek, maar het vermeende bedrag van €6 miljoen om het contract van Oscar Onley (voormalig Team Picnic PostNL) af te kopen, is vrijwel voor geen enkele andere ploeg haalbaar. Dat ligt hoger dan het jaarbudget van een sterke ProContinental-ploeg in 2010, het oprichtingsjaar van Team Sky (nu INEOS): Vacansoleil draaide toen op €5,5 miljoen, een jaar voor hun WorldTour-licentie.

Het vermogen om een topploeg te financieren is nu voorbehouden aan ‘de grote jongens’. Dit bespraken we met RAI’s Stefano Rizzato, een van de meest ervaren stemmen in het profwielrennen, die de ontwikkeling in Italië van dichtbij zag:

“Italië is hier een casus. Vroeger hadden we meerdere topploegen, gesponsord door nationale bedrijven. Niet eens reuzen. Mapei, Lampre, Fassa-Bortolo, Mercatone Uno, Polti – dat nu terug is met Basso en Contador. Maar nu is het te veel geld, er is geen marge, en er is nog altijd de angst voor een groot schandaal zoals eind jaren 90 tot 2010.”

Tot slot zijn ook gokbedrijven verweven met het wielrennen. Niet nieuw, wel hardnekkig. Team Lotto wordt bijvoorbeeld gefinancierd door de Belgische staatsloterij. Het toonaangevende voorbeeld is Unibet, titelsponsor van de Nederlands-Franse ploeg Unibet Rose Rockets. Mede daarom koos de ploeg voor een Franse licentie, omdat Nederland in 2025 een landelijk verbod op sportsponsoringen door gokbedrijven invoerde.

De ploeg blijft onder dezelfde leiding, met YouTuber Bas Tietema als uithangbord en de focus op Nederlandse renners zoals Dylan Groenewegen. Kleiner in omvang, maar wijdverbreid: goklogo’s op shirts van topploegen zijn een constante. Neem BetCity, recent partner van Team Visma | Lease a Bike, dat de samenwerking voorafgaand aan het afgelopen seizoen moest beëindigen.

Dat is de kernvraag. Het antwoord is complex, gelaagd en door verschillende factoren beïnvloed. De eerste betreft de aanwezigheid van politieke actoren zoals de VAE en Bahrein, te verklaren vanuit hun staatsmodel. In autoritaire landen is de angst voor publieke tegenreactie kleiner dan in Westers-democratische contexten. In Frankrijk of Italië kan een investering van €30–40 miljoen per jaar in een wielerploeg politieke munitie worden tegen de zittende macht, met reële gevolgen.

In autoritaire regimes is de kans op zulke repercussies kleiner: de informatiestroom is vaker gecontroleerd, verkiezingen – als ze al bestaan – worden beïnvloed door de machthebbers. Daardoor is het eenvoudiger om zulke uitgaven te doen, ook al voelt de bevolking mogelijk dezelfde aversie.

“De economische macht is er, en is doorgaans makkelijker beschikbaar voor actoren met minder remmingen,” aldus Rizzato. “Neem Rwanda: in algemene zin geen rijk land, maar als dictatuur kan de regering geld alloceren waar ze wil. De armen negeren en inzetten op mondiale sponsoring.”

“Het is een van de vele manieren om relevant te blijven, ook als natuurlijke hulpbronnen en olie, gas, enz. opraken. In dat licht is het idee dat sport neutraal is of moet zijn naïef. Dat is nooit zo geweest, en daarom is het volkomen legitiem en nodig om sponsoring kritisch te bevragen.”

Waarom is wielrennen dan zo gevoelig voor sportswashing? Benji Naesen stelt: “Sponsoring is de bestaansreden van profploegen, dus zijn ze moreel flexibel en accepteren ze geld van (bijna) iedereen als dat de ploeg laat overleven. In ruil krijg je grenzeloze exposure tegen lage kosten, vergeleken met andere sporten [...] Eigenlijk heeft het profwielrennen sportswashing omarmd om groei te versnellen, en moet het nu leven met de consequenties.”

Maar het pakt niet altijd uit zoals beoogd: “De laatste 15 jaar is sportswashing deel van onze sport geworden. Bij La Vuelta zagen we de onvermijdelijke gevolgen, met Israel-Premier Tech.”

De tweede factor is de dominantie van miljardenbedrijven aan de top. De budgetten voor topploegen liggen nu ver boven die van eerdere decennia. Niet alleen de elite groeit; de technologische en logistieke sprong voorwaarts dwingt alle teams om mee te gaan in hogere kosten om bij te blijven.

Een nieuwe WorldTour-ploeg heeft minimaal €15–20 miljoen per seizoen nodig – al fors – en dan is succes nog niet gegarandeerd. Salarissen stijgen mee met de zichtbaarheid en zullen niet snel dalen. Tegelijk drijven topteams ‘marginal gains’ tot het uiterste, gefinancierd door middelen die tot in de kleinste details verschil maken.

“Wielrennen is aantrekkelijker geworden door zijn protagonisten. Doordat het meer een sport voor de rijken is geworden, trekt het het type kopstukken aan waar bedrijven zich graag aan verbinden,” aldus Friebe. “Relatief keurige, goed opgeleide profielen. Dat maakt het appetijtelijk voor multinationals en voor bedrijven die aan greenwashing of sportswashing doen.”

Daarnaast helpt het verbeterde imago, ruim tien jaar na het einde van het Lance Armstrong-epos en de grote teamrazzia’s die de sport schaadden. Reuzen uit andere sectoren, zoals Red Bull en Lidl, durven daardoor vol in te stappen bij topploegen.

“Waarom zijn zelfs staten en multinationals meer geïnteresseerd geraakt? Omdat wielrennen een aantrekkelijker product is geworden, door milieuredenen en door PR-succes rond het ‘opschonen’ van de sport. Vergeleken met 20–25 jaar geleden, en ja, dat hangt samen met doping.”